Romeo i Julia AD 2016 (Skam, S01–03)

Romeo i Julia AD 2016 (Skam, S01–03)

Tekst zawiera niewielkie spoilery.

Jeśli swego czasu pewien polski film ujawnił, że Kopernik była kobietą, to 2016 objawił, że Julia może być mężczyzną i – przede wszystkim – mieć odwagę napisać swoją historię na nowo.

Ale po kolei.

Jakby na to nie spojrzeć, rok 2016 nie był łaskawy dla nikogo, ale przynajmniej kinematografia nie zawiodła. Jedno ze światełek w tunelu rozbłysło w naszą stronę z Norwegii. Pojawiło się ono już w 2015, ale dopiero wyemitowany w drugiej połowie następnego roku trzeci sezon norweskiego serialu Skam sprawił, że produkcja ta zyskała rozgłos poza krajami nordyckimi. Każdy choć odrobinę zainteresowany popkulturą użytkownik serwisów społecznościowych takich jak Twitter czy Tumblr musiał w pewnym momencie  zauważyć wybuch jej popularności. Trudno wyśledzić, kto dokładnie był pierwszy (prawdopodobnie zawsze głodni reprezentacji fani LGBTQ+) i jak do tego doszło, ale rezultat jest niezaprzeczalny: Skam znalazł się wszędzie. Media podłapały temat – o Skamie napisały nawet tak poczytne strony jak „The Guardian” czy modne „Dazed&Confused” (rozpoczynając artykuł cenną uwagą o tym, jak odświeżające jest oglądać na ekranie nastolatków granych przez prawdziwych nastolatków), a u nas – Radio Eska. Całkiem nieźle jak na serial, który nie posiada nawet oficjalnego angielskiego tłumaczenia, a koszt zrealizowania jego dwóch pierwszych sezonów wyniósł jedynie 10 milionów koron norweskich, czyli niecałe 5 mln złotych.

tumblr_oh0dc7fyzN1r0eh1eo9_1280

Fot. NRK

Dla uporządkowania faktów: Skam (co oznacza „wstyd”) to serial o codziennym życiu nastolatków ze szkoły średniej. Produkuje go znajdująca się pod kontrolą rządu firma NRK. Różnej długości klipy, tworzące później jeden cały epizod, umieszczane są na stronie internetowej radia NRKP3 (skam.P3.no), a złożony z nich odcinek zostaje wyświetlony także w telewizji w piątki (na tzw. kanale dla młodych, NRK3). Pomysłodawczynią, reżyserką i scenarzystką jest Julie Andem, wcześniej pracująca między innymi nad dwoma serialami skierowanymi głównie do dziewcząt. Zwłaszcza po sukcesie drugiego z nich, Jenter (2013–), który popularność zyskał w dużej mierze dzięki mediom społecznościowym, dostała ona szansę na zrealizowanie kolejnego projektu.

Skam skierowany jest do starszej grupy wiekowej, ale powtarza formułę, która sprawdziła się w Jenter. Wrażenie, że coś dzieje się w czasie rzeczywistym oraz swoisty liveblogowy charakter produkcji (choć w jakości lepszej niż nakręconej kamerą internetową) przyciągają widzów. Jeśli bohater jest w szkole o 10:00 rano, to klip o „bohaterze w szkole” zamieszczony zostaje na stronie o tej właśnie godzinie. Dodatkowo epizody otoczone są paratekstami – fikcyjni bohaterowie Skamu posiadają rzeczywiste konta na Instagramie i za pomocą zdjęć oraz wideo „uzupełniają” materiał filmowy. Na oficjalnej stronie serialu pokazywane są nawet smsy, którymi wymieniają się postaci.

Główni bohaterowie to pięć dziewczyn i dwóch chłopców, którym towarzyszy cała rzesza postaci z drugiego i trzeciego planu. Obsada jest stała, ale każdy sezon koncentruje się na innym protagoniście – pierwszy z nich opowiadał o Evie (Lisa Teige), drugi o Noorze (Josefine Frida Pettersen), trzeci o chłopcu – Isaku (Tarjei Sandvik Moe). Wraz ze świeżym punktem widzenia, w każdym sezonie Skam wprowadza inne problemy, z którymi mierzymy się wraz z bohaterami. Eva borykała się z samoakceptacją, poczuciem osamotnienia, a także zawirowaniami w przyjaźni i miłości. W jej sezonie pojawia się także wątek nieplanowanej ciąży, potraktowany zarówno z należytą powagą, jak i humorem. Największą siłą dwóch pierwszych sezonów jest właśnie pięć tworzących paczkę dziewczyn (oprócz Evy i Noory są to także Vilde, Chris oraz Sana), a obserwowanie zmieniających się między nimi relacji dostarcza mnóstwa satysfakcji, śmiechu i wzruszeń. Dziewczyny ratują także sezon Noory, najsłabszy ze względu na obiekt uczuć bohaterki, Williama (manipuluje on nią emocjonalnie nawet, gdy zostają parą, a jego nieszczęśliwa przeszłość nie usprawiedliwia tego i innych problematycznych zachowań, których się dopuszcza). Sezon drugi stanowi komentarz na temat tego, jak ważna jest dla nastolatków inicjacja i życie seksualne w ogóle; na tym tle szczególnie istotnie wybrzmiewa wątek gwałtu i integralności własnego ciała. Subtelnie podejmuje także temat zaburzeń odżywiania.

Przełomowy sezon trzeci wprowadził problem tak zwanej zinternalizowanej homofobii, która stanowi część doświadczenia większości osób LGBTQ+, ale wciąż niedostatecznie mówi się o niej publicznie. Dzięki temu, że Julie Andem wskazówki na temat seksualności Isaka wprowadziła już w sezonach 1 i 2, sezon 3 mógł pominąć etap, w którym nieheteroseksualny bohater dopiero odkrywa swoją tożsamość, co często wywołuje w życiu burzę. 17-letni Isak już bardzo dobrze wie, kim jest, i właśnie to stanowi clou problemu. Jego wyobrażenie o tym, jak musi się zachowywać i prezentować „przeciętny” gej, nie przystaje do tego, jak rozumie swą własną osobę. I  z tym musi się zmierzyć.

O zinternalizowanej homofobii w polskiej literaturze queer pisała między innymi Katarzyna Bojarska-Nowaczyk. W ustępie dotyczącym wybiórczej homofilii, czyli typu zinternalizowanej homofobii, autorka wyjaśnia, iż jest to postawa, która – w ramach złagodzenia wewnętrznej niezgodności, próby osiągnięcia samoakceptacji – polega na „skierowaniu awersji wobec gejów i lesbijek na zewnątrz, a więc jedynie na odsunięciu jej od własnej osoby. To rozwiązanie ma charakter przystosowawczy”. Dalej Bojarska-Nowaczyk dodaje, iż ani ludzie wykazujący się tym rodzajem homofobii, ani ich bliscy często zupełnie nie zdają sobie sprawy ze swojego zachowania, gdyż jest to postawa bardzo „podstępna”. Pozwala ona uważać się za osobę postępową i wyzwoloną, niekoniecznie świadomą krzywdzenia innych. Isak odbywa tę lekcję z pomocą współlokatora Eskilda (Carl Martin Eggesbø), geja, który już dawno „wyszedł z szafy”.

Kolejnym wielkim sukcesem sezonu 3 Skamu było wiarygodne przedstawienie depresji dwubiegunowej. Jako że zmaga się z nią chłopak, w którym zakochuje się Isak, im obojgu przychodzi wiele się od siebie i dla siebie nauczyć. Bez cienia ironii powiedzieć można, że scena, w której Isak mówi Evenowi (Henrik Holm), że „nie jest sam” do dźwięków O Helga Natt w tle, jest jedną z najpiękniejszych w historii telewizji. Ponadto, tak jak główne bohaterki kobiece miały swoją paczkę dziewczyn, i Isak należy do paczki chłopców. Na ich przykładzie, a także relacji Isaka z Saną, Skam udowadnia, jak wiele dać może słuchanie drugiej osoby, a potem wyciągnięcie wniosków z tego, co powiedziała. Poza tym, bardzo miło jest zobaczyć bohaterów swobodnie prezentujących zachowania, które jakiś czas temu były społecznie i kulturowo uznawane za „nieprzystające” do chłopięcego świata – na przykład udzielanie przyjacielowi porad sercowych dotyczących nie dziewczyny, a chłopaka, albo komplementowanie kolegi, że „dobrze wygląda” w eleganckiej koszuli.

0001tumblr_omx6loasOl1vl71q0o1_500

Fot. http://skamdaily.tumblr.com/post/158480803855

Fot. http://skamdaily.tumblr.com/post/158480803855

Dorośli nie pojawiają się w Skamie prawie wcale – rodzice głównie w kontekście trudności, jakie dzieci mają w porozumieniu z nimi, zaś szkolna nauczycielka biologii oraz lekarka jako dwa różne przykłady comic reliefu.

Jak na kręcony jedną kamerą serial, który jest w zasadzie web series, gdzie zdjęcia do każdego epizodu (ze względu na ograniczenia czasu i budżetu) powstają w półtorej dnia, Skam zawiera smaczki, które mogą zadowolić nawet osoby profesjonalnie zajmujące się filmem. Pojawiają się w nim długie ujęcia, jakich nie powstydziliby się twórcy slow cinema, a brak strachu przed autoironią sprawia, że serialowi „uchodzą na sucho” nawet najśmieszniejsze ilustracyjne użycia muzyki (czasem w towarzystwie slow motion). Soundtrack w Skamie jest bowiem świetny – usłyszeć można na nim zarówno klasyki hip hopu z lat 90., jak i najnowsze przeboje indie czy pop; dlatego komiczna funkcja niektórych piosenek (np. słynne zakończenie sezonu 1 piosenką Gay Bar Electric Six) tylko przydaje mu atrakcyjności.

Kolejną zaletą serialu są nawiązania popkulturowe. To właśnie w sezonie 3 zaprezentowano  je w najbardziej godzien uwagi sposób. Na przykład: Even jest wielkim fanem Baza Luhrmanna, a niektóre momenty, które dzieli on z Isakiem, Julie Andem celowo sfilmowała paralelnie do tych z Romea i Julii (1996), sięgając nawet po bezpośrednie cytaty filmowe. Scena, w której mistrzowsko przepisane zostało użycie Talk Show Host Radiohead z filmu Luhrmanna, stanowi kolejny przykład idealnego połączenia powagi oraz humoru, który udać się mógł tylko w Skamie. Co najważniejsze, Isak i Even są na szczęście mądrzejszymi postaciami niż bohaterowie Szekspira i rzucą czyhającemu na nich tragicznemu zakończeniu wyzwanie.

Rezultat całej tej zabawy? Skam wskoczył na 76. miejsce listy 250. najwyżej ocenianych seriali serwisu IMDB, znajdując się dokładnie pomiędzy Peaky Blinders a Prezydenckim pokerem (The West Wing) oraz wyprzedzając m.in. Daredevila, Doktora Who, Mr Robot czy Mad Men. Nowe odcinki regularnie omawiają nastolatkowie w szkołach, ale serial angażuje też znacznie szersze kręgi fanów. 16 grudnia norweski Minister Zdrowia i Opieki Społecznej (należący do partii konserwatywnej) umieścił następujący status na Twitterze: „Fantastycznie było śledzić historię miłosną Isaka i Evena w #Skam. Jestem pewien, że nie ja jeden widzę siebie w Isaku #Evak”. Norwescy politycy swobodnie robili odniesienia do Skamu podczas grudniowych obrad budżetowych w ratuszu, a po zakończeniu sezonu 2, tamtejsza policja chwaliła na swym Facebooku sposób, w jaki Noora rozprawiła się z szantażującym ją bohaterem.

01tumblr_omi52zlEsW1rrfrgvo6_r1_500

Fot. http://duerdigg.tumblr.com/post/158352116649/13th-march-girl-squads-appreciation

Fot. http://duerdigg.tumblr.com/post/158352116649/13th-march-girl-squads-appreciation

Pozostaje pytanie: skąd ten sukces?

Ryzykując głoszenie banałów, chyba dobrze się stało, że często ignorowana bądź zbywana grupa wiekowa, uważana tylko za swoisty przystanek między dzieciństwem a dorosłością, została zaprezentowana bez intencji traktowania jej jako żart czy tak zwany punchline. Obok filmów Johna Hughesa czy seriali typu Skins (2007–2013) pozostaje chyba nadal sporo miejsca na tę tematykę. Wiek licealny to okres, w którym porażki i osobiste dramaty często wydają się końcem świata. Może to wyglądać śmiesznie z punktu widzenia obserwatora z zewnątrz, ale nie oznacza, że jest takie dla nastolatka przeżywającego na przykład swój pierwszy duży zawód miłosny. To okres szalejących hormonów i bezczelnej młodości, oraz codzienność pozornie tylko ograniczona do imprez, pierwszych narkotyków i przygód z seksem. Julie Andem (która rozpoczęcie produkcji serialu poprzedziła licznymi wywiadami z norweskimi nastolatkami) i odtwórcy głównych ról udowadniają, że ta beztroska podszyta jest prawdziwymi problemami, o jakich rzadko ma się odwagę lub możliwość mówić otwarcie swym znajomym w prawdziwym świecie. Innymi słowy, serial posiada szczery walor edukacyjny, który nie tylko nie gryzie w oczy jego młodych widzów, ale jest po prostu jedną z zalet Skamu. A wszystkie one razem powodują, że sięgają po niego zarówno nastolatki, jak i dorośli, w tym niżej podpisana.

tumblr_olgad204ui1vicreko1_1280

Fot. NRK

Tekst ukazał się pierwotnie na portalu Przeciwujęcie.

Skam
teen drama
NRK, 2015–

Kasia K.

Kasia, rocznik '89. Filmoznawca (od siedmiu boleści), miłośniczka psów, spacerów, popkultury, tumblrowego humoru, zimy, załatwiania spraw na ostatnią chwilę oraz wszystkiego, do czego przykłada ręki David Lynch.

Latest posts by Kasia K. (see all)